Son güncelleme: 7 Şubat 2020

Karmaşık bir psikolojik süreç olarak tanımlayabileceğimiz dikkat, farklı türüyle ele alınabilir. Bu yazımızda sizlere, dikkat türleri nelerdir bundan bahsedeceğiz.

Burada anlatacağımız temel dikkat türlerini anlamak ve bilmek, hiç şüphesiz ki, dikkatli olmak kadar önemlidir bizler için. Çünkü, dikkat etmek demek sadece tek bir konuya odaklanmak demek değildir. Ayrıca dikkat kelimesi, kendi anlamının tam karşıt anlamına sahip olan dikkatsizlik kelimesinin bir parçası olarak da hayatımızda yer edinebilmektedir.

Biz bir şeyler anlatırken, bizi dinlemeyen veya dikkatini başka bir yere odaklamış bir kişiye, dikkatini hiç bize yönlendirmediğini ve bizi dinleme konusunda biraz daha dikkatli olması gerektiğini vurgulayarak onu uyarırız. Alında tam da bu konu ile ilgili olarak şu kilit soruyu sorabiliriz; Bir insan, hiçbir zaman, hiçbir şeye dikkatini vermeden yaşayabilir mi? 

Yaşadığımız dikkat sorunları, günümüz toplumunun adeta bir parçası haline gelmiştir. Bu durum ise bizi hiç şaşırtmıyor, çünkü; günümüz toplumu çok geniş ve sonsuz sayıda uyarıcı barındıran bir yapıya sahiptir. Yaşadığımız tüm günü baz alırsak; rakamlar, yapmamız gereken işlerimiz ve kullandığımız teknolojik cihazlar tüm gün boyunca dikkatimizi vermemiz gereken bazı şeylerdir. Acaba, düşünerek algılayabildiğimiz dikkat konusunun daha da ötesi var mı? Evet var! Beynimizle algıladığımız dikkat kavramının daha da ötesinde de dikkat kavramları mevcuttur. Bizim bildiğimiz klasik dikkat kavramının da ötesinde dikkat kavramı, insan beyninde oluşan bilişsel bir süreçtir. Buna bağlı olarak da, dikkat etmesi gereken konular karısında dikkatini bir türlü toplayamayan kişilerin dikkat eksikliği yaşadığını söylemek de yanlıştır. Çünkü, dikkat eksikliği yaşadığını düşündüğümüz kişi, aslında dikkat eksikliği yaşamamakta, sadece tüm dikkatini başka bir konu üzerinde toparlamaktadır. Bu nedenle de biz, o kişi dikkatini başka bir yere toparladığı için onda bir dikkat eksikliği olduğunu düşünüyoruz. Bir kişide dikkat eksikliği olması demek, o kişinin tüm her şeye karşı dikkat eksikliği yaşaması demektir. Dilerseniz, bu konu ile ilgili sorulan ve cevaplandırıldığında daha detaylı bilgi edinebileceğimiz dikkat türleri nelerdir? sorusunun türlerine ve cevabına göz atalım.

Ayrıca, HAYATINIZDAN MEMNUN MUSUNUZ başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Dikkat Türleri Nelerdir? Dikkat, Yönetsel Bir Fonksiyondur

Dikkat Türleri Nelerdir?

İnsan beyninin en karmaşık fonksiyonları arasında yer alan dikkat, gümüzde bile uzun uğraşlar ve çalışmalar olmasına rağmen herhangi bir tanım veya herhangi bir uzlaş sahibi olamamıştır. İnsan beynindeki dikkat denen fonksiyon, insanı teşvik eden veya insanı uyaran, insanın edindiği bilgiyi işlemesini sağlayan, ve insanın herhangi bir konu üzerinde odaklanmasını sağlayan fonksiyonel bir yapıdır. Tüm bunları yapabilme becerisine sahip olabilmek için ise, sinir sisteminin ilettiği bilgilerin tamameninin insan beyninin ön bölümünde bulunan frontal lobların bir araya gelmesidir. Gelişen bu süreç dahilinde dikkat, bünyesinde bulunduğu kişinin yaşadığı etkileşime bağlı olarak farklı seviyelerde de geçekleşebilmektedir. İnsan, yapacağı görevin türünü ve yapacağı görevlerin tüm yükümlülüklerine karşı göstermesi gereken dikkat türü görevini dikkatli bir şekilde belirlemelidir. Yani insan, dikkat ederken bile dikkatli olmalıdır. Çünkü, birden fazla dikkat türü olmakta olup, hangi ve ne gibi durumlarda hangi dikkat türünü göstermemiz gerektiğini gayet iyi bilmeli ve ona göre hareket etmeliyiz. Aksi taktirde, bize de dikkat eksikliği var teşhisi koyabilirler. Yazımızın ilk kısımlarında da bahsetmiştik. Aslında dikkat eksikliği denen bişey yoktur diye. Ancak, çoğu insan dikkat türleri nedir şekilde araştırma yapmadığı için ce bu konu hakkında yeterli bilgi birikimine sahip olmadığı için, yaşanılan dikkat problemini sadece ve sadece dikkat eksikliği olarak adlandırmaktadır. Oysa ki, bu yazımızda da bahsedeceğimiz üzre temel dikkat türleri vardır ve her bir dikkat türü farklı konulara hitap etmektedir. Bu dikkat türlerini iyi kavramalı ve hangi konularda hangi dikkat türü ile konsantre olmamız gerektiğini de öğrenmeliyiz. Bu sayede daha iyi öğrenebilir ve olayları daha anlaşılır bir şekilde ele alabiliriz. Temel dikkat türlerinin, bize hayatımızın çeşitli noktalarında fayda sağlayacağı bazı kısımlar vardır. Şimdi de, bu temel dikkat türlerinden daha detaylı bir şekilde bahsederek, hangi dikkat türünün hangi konular üzerinde bize fayda sağladığını inceleyelim. İşte, temel dikkat türleri…

Ayrıca, SÜREKLİ ÖĞRENEREK BAŞARILI OLMAK başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Odaklı Dikkat

Dikkat Türleri Nelerdir?

Dikkat türleri nelerdir sorunun cevabı olarak ilk önce odaklı dikkat türünden başlayalım. Odaklı dikkat türü, insanın algıladığı belirleyici ve temel bir uyarıya, geri yanıt verme becerisini temel alan dikkat türüdür. Odaklı dikkat türünde, dikkat edilen kişi, unsur, olay, izlenim, görüntü, ses vb şeyin dışında kalan ve kendisinin bu şeylere olan konsantrasyonunu azaltacak veya kendisinin bu şeylere karşı gösterdiği konsantrasyonu dağıtacak her bir şeyin gözardı edilmesi olayıdır. Odaklı dikkat halindeki kişi, yüksek derecede uyanık olma ve yine yüksek derecede harekete geçme eylemine sahiptir, hatta ve hatta uyanık olma harekete geçme eylemine ihtiyaç duyarlar. Eğer ki bir insan, yüksek derecede uyanık olma ve yine yüksek derecede harekete geçme eylemi sonrasında halsizi yorgun ve de bitkin düşmüş ise, o kişinin ihtiyaç duyduyu uyarıcı haricindeki tüm her şeyi göz ardı etmesi gerekmektedir. Ancak bu kişiler, odaklı dikkat sonucunda yaşamış oldukları aşırı yorgunluk, bitkinlik ve halsizlik durumundan dolayı kendi kendine ihtiyaç duyduğu uyarıcı dışında kalan şeyleri gözardı edememekte ve o kişinin beyni filtreleme sorunu geçirmeye başlamaktadır. Bu yüzden beyin ve bünye, dikkat dağıtı olarak bilinen etkenlere karşı çok daha savunmasız bir hale gelmektedir.  

Ayrıca, MOTİVE OLMANIN PÜF NOKTALARI başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Sürekli Dikkat

Dikkat Türleri Nelerdir

Adından da anlaşılacağı üzere, sürekli dikkat; uzun bir süre boyunca dikkat etmemiz gereken görevlerde kullandığımız bir dikkat türüdür. Sürekli dikkat türü, göstermiş olduğumuz bilişsel yeteneklerimizin kararlılığı ve göstermiş olduğumuz bilişsel yeteneklerimizin ısrarlı oluşu anlamına gelmektedir. Bu konuda örnek vermemiz gerekirse, yapmamız gereken bir görev eğer ki yarınki çok önemli bir sınava hazırlanmamız gerek ise ve yarınki önemli sınavımız için de bir adet kitap okumamız gerekiyorsa, o kitabı yarın kadar okumamız gerektiği için uzun bir süre süre boyunca okumalı ve kitabın içerisinde yer alan bizim için çok değerli ve bizim için çok önemli olan bilgileri hafızamıza işlemeliyiz. Sürekli dikkat sonucunda, uzun bir süre boyunca dikkatli olmamız ve odak noktamıza kilitlendiğimiz durumlarda gerçekten de başarılı olsak bile istediğimizi tam olarak alamayabiliriz. Çünkü, böylesine zor bie dikkat sürecini başarılı bir şekilde yürütsek bile, bunun bize doğuracağı pozitif sonuçların ortaya çıkması zaman almaktadır. Veya da, sürekli dikkat ile ilgili çeşitli sorunlarımız olabilmektedir. İşte, sürekli dikkat ile ilgili yaşadığımız bazı engeller ve sorunlar;

  • Kişisel motivasyonumuzun çok önemli bir şekilde azalması ve bununla beraber gelen isteksizlik.
  • Sürekli dikkat etmemiz gereken konular sonucunda çok aşırı bir şekilde yorgun düşmemiz ve bununla beraber, sonraki işlerimize yeterince ilgi gösterememek.
  • Sürekli dikkat uzun ve yorucu olduğu için, bundan sıkılmamız. Bunun sonucunda da o anki amacımıza, hedefimize veya görevimize ulaşamama, tamamlayamama. 
  • Kısa görev. Sürekli dikkat etme süreci çerçevesinde gösterdiğimiz aşırı dikkat durumundan ötürü, görevimizi tam anlamıyla yerine getirememiz ve içimizde sanki biz kısa görevlerin insanıymışız gibi değişik ve bir o kadar da çok ilginç bir his uyanması. 

Ayrıca, MASKELİ DEPRESYON TEDAVİSİ başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Bölünmüş Dikkat

Dikkat Türleri Nelerdir?

İnsan beyni, o denli harika ve mükemmel bir sistematik yapı ile çalışmaktadır ki, insanın aynı anda birden fazla işi yapmasına bile çok açık bir şekilde olanak sağlayabilmektedir. Ancak, bu görevlerin büyük çapta olması ve çok önemli olması gerekmez. Tabi ki, birden fazla işleri bir arada yapmak ve bir arada yaptığımız işlerimizden de olumlu sonuçlar elde edebilmek için dikkat türlerini doğru ve eksiksiz bir şekilde bilmeli ve uygulamalıyız. Bununla beraber, birden fazla iş yaparken göstereceğimiz bölünmüş dikkat, daha kapasiteli ve de daha sınırlı bir hale gelmektedir. Çünkü, birden fazla iş yaparken bu işlere göstermemiz gereken dikkat de artacağı için doğal olarak ölçülü olarak dikkat seviyemizde de azalmalar gözükecektir. Bununla beraber de, bunlara tarafımızca verilecek olan cevaplar da daha kısa ve daha yetersiz bir hale gelecektir. Bu konuya örnek verecek olursak; derste olduğumuzu hayal edelim. Eğer ders esnasında, hiçbir şey yapmayıp sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyecek olursak bu sadece normal bir dikkat etme türü içerisine dahil olmaktadır. Ancak, hem öğretmenimizi dinler, hem de ayı zamanda yazı yazma ile uğraşırsak işte bu da bölünmüş dikkat etme türü içerisine girer.

Ayrıca, EGZERSİZ YAPMANIN FİZİKSEL VE ZİHİNSEL FAYDALARI başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Değişken Dikkat

Dikkat Türleri Nelerdir?

Farklı noktalar arasında gidip gelerek buna bağlı olarak odak noktamızın değişmesi ile mental eksiklik yaşarız. Bu konuya örnek verecek olursak, bir yemeği hazırlarken farklı zamanlar içerisinde farklı malzemeler kullanmaya ihtiyaç duymamız değişken dikkat sonucu oluşmaktadır. Bunu yani değişken dikkat türünü gerçekleştirebilmek için ise, daha önceki görevimizi unutmadan daha farklı bir göreve geçmemiz gerekmektedir. Aksi taktirde, çok kısa bir süre içerisinde ilk görevimize geri dönmüş ve her iki görevi de birbirine karıştırmış oluruz. 

Ayrıca, YENİ TANIŞTIĞIMIZ BİRİNE GÜVENMEK başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


Dikkat Türleri Nelerdir? Dikkat Kontrolünün Önemi

Dikkat Türleri Nelerdir?

Dikkat etmek hiçbir zaman, tek başına kullanılan ve sadece de kendisine özgü bir süreçten ibaret değildir. İrili veya ufaklı, büyük veya küçük, önemli veya önemsiz, hızlı veya yavaş, iyi veya kötü, tam veya eksik vb yaptığımız her türklü işe göreve ve de odaklanmaya birbirinden farklı dikkat türleri ile konsantre olmamız gerekmektedir. Tabi tüm dikkat türlerini tamamiyle aynı anda kullanacağımız durumlar da olabilmektedir. Dikkat türlerini, duyduğumuz ihtiyaç durumuna göre etkili bir şekilde kullanmak için bazı yönetsel fonksiyonlara da bağlı olabiliriz. Bu fonksiyonlar nedir ve bu fonksiyonlar arasında ne şekilde etkileşim var bu konuda bilgi kısaca bilgi verelim;

  • Hafıza: Yaptığımız her türlü işlem, kısa döncem hafıza veya da uzun dönem hafıza içerisinde birtakım bilgileri kullanır. Bunu başarılı bir şekilde gerçekleştirmek için ise, kaliteli ve yeterince de iyi bir dikkat seviyesine ihtiyaç duyarız. 
  • Planlama: Gerçekleştirilen her türlü işlem, birden fazla görevin ve işin planlı ve programlı bir şekilde yerine getirilmesini sağlar. Bu nedenledir ki, tüm bunların etkili bir şekilde yerine getirilmesi ve yapılması önemle gerekmektedir. 
  • Baskılama: Baskılıma adı verilen bu fonksiyon, yapmak istemediğimiz iş ya da hareket ile bağlantılıdır. Bu doğrultudaki uyarıcı fonksiyonlarımızı harekete geçirir, bu fonksiyonlarımızın filtrelenmesini ve kontrol altına alınmasını sağlar.

Ayrıca, ENDİŞELENMEK BEYNİMİZİ NASIL ETKİLER başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.